در یک کلمه، جرم دندان دشمن دندان است. جرم دندان شامل کلنی هایی از باکتری های مختلف است که اعم از مصرف یا عدم مصرف غذا هر ۲۴ ساعت تشکیل می شود. جرم دندان یک محصول زائد اسیدی ترشح می کند که دندانها را خورده و لثه ها را تحریک می کند که به پوسیدگی دندان و بیماری پریودنتال منجر می گردد. وقتی به طور روزانه جرم بر روی دندان (بین و زیر خطوط لثه) می نشیند، به تدریج سخت شده و لذا سبب تخریب بافت، افزایش عمق پاکت لثه شده و برداشتن آن مشکل تر می گردد.

پیشگیری :

مطب ما برنامه بهداشت دهان زیر را یک بار در روز توصیه می کند: قبل از مسواک زدن به مدت ۵-۱ دقیقه با محلول شستشوی دهان پلاکس ) plax) غرغره کنید. سپس با ملایمت با هر قسمت از برس مسواک به مدت ۱۰ ثانیه با زاویه ۴۵ درجه نسبت به خط لثه با یک حرکت لرزشی چرخشی مسواک بزنید. همچنین می توانید از یک مسواک برقی استفاده کنید. بعد از آن با حرکتی سریع مشابه ۸ حداقل شش بار در هر طرف دندان ها نخ دندان بکشید. ممکن است خونریزی رخ دهد. تکنیک پیشرفته شامل گره زدن نخ دندان می باشد. برای بیماری پریودنتال از لیسترین استفاده می شود. در نهایت از ژل فلوراید Kam بر روی خطوط لثه استفاده کرده و بعد از ۳۰ دقیقه دهان را شستشو دهید. 

برای اطلاعات مفیدتر به سایت American Dental Association مراجعه کنید.

دندان ها عضو پیچیده ای نیستند. تاج دندان یا آن چه در دهان قابل مشاهده است، شامل یک لایه خارجی به صورت پوسته تخم مرغ است. این لایه بیرونی مینای دندان نام دارد که سخت ترین ماده بدن است. مینای دندان از استخوان سخت تر، با مقاومت فشاری بالا می باشد ولی قدرت کشسانی ضعیفی دارد. به عبارت دیگر مینا می تواند در برابر نیروهای قوی حاصل از عضلات فک مقاومت کند اما در صورت گاز زدن محکم به یک جسم خارجی یا تغییر سریع از گرما به سرما قابلیت انعطاف ندارد. این شرایط شکستگی هایی را سبب می گردند که هر فردی ممکن است در دندان های خود داشته باشد، هر چند برخی از این شکستگی ها بزرگتر و بارزتر می باشند. مینای دندان نسبت به سایر ساختارها، در مقابل اسید حاصل از جرم دندان و معده مقاوم تر است. به محض ایجاد یک حفره کوچک بر روی آن، بیماری می تواند در سرتاسر عاج دندان گسترش یافته و سبب پوسیدن قسمت های وسیعی از دندان و نکروز گردد. در صورتی که فلوراید به شکل موضعی یا سیستمیک در اوایل کودکی مصرف گردد، با بافت مینای دندان ترکیب شده و استحکام آن را افزایش می دهد. در بالغین در صورت وجود پوسیدگی دندان یا بیرون زدن ریشه ها فلوراید می تواند به صورت موضعی مصرف گردد.

عاج دندان لایه دوم تاج دندان و لایه خارجی ریشه است که نسبت به مینای دندان نرم تر است. به لحاظ میکروسکوپی شبیه به یک اسفنج طبیعی سخت می باشد که متشکل از توبول هایی است که فضاهای آن با رطوبت و شاخک اعصاب نشات گرفته از پالپ دندان پر شده است. هر گونه تغییر در فشار آب، دما یا ترکیبات شیمیایی سبب ارسال سیگنال های عصبی و درد می گردد. این ساختار نسبت به اسید یا باکتری مقاوم نیست، لذا می تواند به آسیب پالپ دندان و در نهایت مرگ دندان منجر گردد.

پالپ ساختار درونی تاج یا ریشه است که اساسا از عصب و بافت خون تشکیل شده و در مرکز دندان قرار گرفته است. ساختار پالپ جهت تشکیل دندان ضروری بوده، همچنین از خشک شدن و تضعیف دندان جلوگیری می کند. عصب به خصوص در دندانهای جوان، بعد از تروما می تواند خود را ترمیم کند. در صورت داشتن یک پالپ سالم حساس به اشیا خارجی در دهان، شکستگی ها بهتر پیشگیری می شوند. در روت کانال تراپی (درمان ریشه) با برداشتن عصب، دندان نمی تواند اشیا سخت را حس کند لذا به ترک خودگی آن منجر می گردد. دندانی که تحت روت کانال تراپی قرار گرفته است، ممکن است مادام العمر دوام نیاورد. لذا جهت پیشگیری از شکستگی های جدی بهتر است توسط روکش محافظت شود.

التهاب پالپ همان چیزی است که سبب مرگ عصب می گردد. به هم فشردن بیش از حد دندان ها (دندان قروچه)، بد شکلی دندان ها (مال اکلوژن)، پوسیدگی های عمیق، پر کردن وسیع دندان و روکش ها، نوشیدن مکرر مایعات گرم، جویدن یخ، تروما، شکستگی های عمیق، بیماری پریودنتال، از جا در آمدن پرشدگی دندان و جابجایی سریع در ارتودنسی به این مشکل معمول منجر می گردند.

تزریق- تزریقات دندانپزشکی:

شامل مواد بی حس کننده به طور معمول لیدوکائین همراه با اپی نفرین می باشند. سوزن و محلول تزریقی می تواند سبب ایجاد شکاف در عضله، خونریزی، تحریک عصب گردد که به درد، محدودیت در باز کردن دهان، تورم، کبودی و در موارد نادر بی حسی منجر می گردد. مشکل به طور معمول برطرف می شود. استعمال یخ، ضد التهاب، شل کننده عضلانی و گذشت زمان کمک کننده خواهد بود. در صورت تداوم درد عصبی شدید به یک نورولوژیست مراجعه کنید.

دریل (فرز) دندانپزشکی:

با هدف برداشتن پوسیدگی های دندان می تواند سبب شکستگی های کوچک و التهاب عصب و عروق درون دندان گردد. دندانی که به طور وسیع پر شده یا روکش شده ممکن است در نهایت به روت کانال تراپی نیاز پیدا کند، به خصوص اگر دستخوش درمان های وسیعی در گذشته شده باشد. همیشه طولانی ترین زمان ممکن را برای بازسازی دندان در نظر بگیرید. درمان های مکرر برای دندان مفید نمی باشند.

پر کردن:

مواد ترمیمی سفید یا نقره ای به دلیل اتساع یا انقباض، تغلیظ و چسبیدن می توانند سبب شکستگی دندان گردند. در اغلب دندان هایی که به طور وسیع پر شده اند، شکستگی هایی وجود دارد. ترک ها بعد از درمان بزرگتر شده و حالت بیمارگونه پیدا کرده و دارای علائم می گردند. انتخاب روکش به جای پر کردن وسیع می تواند دندانها را در کنار یکدیگر نگه دارد. مزه مواد بسته به پلیمریزاسیون ممکن است برای چند روز باقی بماند. اطمینان حاصل کنید که بایت تنظیم شده است. اگر شما بتوانید مواد پرکننده یا دندان را احساس کنید، به معنای بلند بودن بیش از حد آن می باشد. اگر دندان قبل از پر شدن بیش از حد در معرض هوا قرار گرفته باشد، برای حدود شش هفته بسیار حساس خواهد بود. در صورت استفاده از لاینر دندان ممکن است دچار حساسیت به گاز زدن گردد. یک دندان بعد از پر شدن نباید به طور غیر قابل تحملی حساس باشد. در اینصورت باید با یک ماده پرکننده تسکین دهنده جایگزین شود. گاهی اوقات در حین پر کردن دندان با مواد نقره ای ، ماده به طور دائم سبب رنگی شدن پشت لثه شود. فویل یا فلز، بخصوص روکش هایی که در تماس با مواد پرکننده دندان قرار می گیرند به دلیل واکنش های گالوانیک می توانند سبب صدمه گردند. در صورت بروز واکنش های حساسیتی شدید بر روی ماده نقره ای پرکننده دندان باید نیترات نقره قرار گیرد.

روت کانال تراپی (درمان ریشه):

در طی درمان ریشه، برداشتن عصب به طور صحیح و مناسب پروسه ای بسیار مشکل می باشد. گاهی اوقات به خصوص در دندانهای آسیای فوقانی یک عصب اضافه وجود دارد. تحریک و التهاب ناشی از پر کردن و تحریک لیگامان اطراف ریشه می تواند سبب درد گردد. تورم متعاقب می تواند ناشی از یک عفونت یا رویداد هیپوکلرایت سدیم باشد که احتمالا همراه با کبودی بعد از یک هفته برطرف می گردد, آسپرین مصرف کنید. اگر احساس گرما یا سرما در ناحیه دارید، می تواند نشانه وجود یک ترک یا درد ناشی از دندانهای مجاور باشد. یک دندان بدون عصب نباید گرما یا سرما را احساس کند. در صورت وجود آبسه بزرگ، مصرف آنتی بیوتیک ممکن است نیاز باشد. درد بعد از جراحی معمول است. این درد می تواند نزدیک انتهای ریشه ها بر روی لثه و یا در دندانهای قدامی پشت بینی حس شود. درد یا تورم برطرف نشده نیازمند آنتی بیوتیک درمانی و احتمالا درمان مجدد است. مگر این که یک شکستگی وجود داشته باشد. تا زمانی که ممکن است از post ها و pin ها اجتناب کنید.

روکش یا پل:

بعد از آماده سازی دندان مطمئن شوید که سمان لثه را تحریک نمی کند و بایت دندانها مناسب است. روکش های موقت که از اکریلیک یا آلومینیوم ساخته شده اند، همیشه جذاب یا راحت نیستند ولی تا جایی که ممکن است باید محکم شوند، اکالورژن تنظیم شده و سمان به طور کامل حذف شود. اگر دندان در این مرحله بسیار حساس است باید از نظر شکاف و سوراخ ها و کاهش ارتفاع کنترل و بررسی شود. اگر درد خفیف دندان ادامه یابد، باید روکش دائمی با سمان موقت گذاشته شود تا زمانی که درد برطرف شود یا برای روت کانال تراپی برداشته شود. بعد از مدت زمان کوتاهی دندان باید همانند سایر دندانها در دهان احساس شود، در غیر اینصورت روکش بسیار حجیم است. زمانی که دندان در نهایت سمان می شود ممکن است برای یک تا دوهفته تحریک شود، به خصوص اگر از قبل صدمه شدیدی دیده باشد (پوسیدگی، شکستگی….). اطمینان حاصل کنید که غذا بین روکش و دندان مجاور گیر نکرده باشد. گاهی اوقات لازم است که لثه جرم گیری شده و یا تنظیم بایت انجام گیرد. اگر درد تداوم می باید، ممکن است درمان ریشه ضرورت پیدا کند. در مواردی که لثه از اطراف روکش فاصله می گیرد، گاهی یک خط سیاه مشاهده می گردد. این خط سیاه یا می تواند یک محل اتصال  رنگی نازک بین دندان و روکش باشد و یا یک ناحیه ضخیم تر از فلز نقره در زیر پرسیلن (چینی دندان). همچنین می تواند نشانه ای از پوسیدگی باشد که در اینصورت نیازمند درمان می باشد.

جرم گیری:

بعد از جرم گیری پلاک و جرم برداشته می شود، لذا ریشه ها ممکن است نسبت به سرما حساس تر شوند. به علاوه، عفونت های نهفته یا پوسیدگی های عمیق دارای علائم می گردند. در زمان جرم گیری دندانها به ارتعاش در می آیند و موارد زائد برداشته می شود، لذا مشکلات پنهان آشکار می گردند. ما به دندانپزشکان برای ارزیابی وضعیت های تشخیص داده نشده گرافی اشعه ایکس (X Ray) را پیشنهاد می کنیم. جهت پیشگیری از عفونت بعد از یک جرم گیری عمیق، دهان را با پراکسید هیدروژن ۲ بار در روز برای سه روز شستشو دهید. برخی بیماران نیازمند آنتی بیوتیک می باشند. جهت حساسیت به سرما، بسته به شدت وضعیت می توان از یک خمیردندان یا ژل فلوراید قوی یا یک داروی ضد حساسیت استفاده نمود. در صورت درد، جهت درمان به دندانپزشک مراجعه کنید.

دندان کشیدن:

کشیدن دندان با مقداری درد، تورم و احتمالا کبودی همراه خواهد بود. در ۲۴ ساعت اول از شستشوی دهان خودداری کنید. برای ۷۲ ساعت از استعمال گرما پرهیز کنید. زبان را از تماس با ناحیه دور نگه دارید. بعد از ۲۴ ساعت به آرامی دهان را با آب نمک شستشو دهید. برای حداقل دو هفته پراکسید هیدروژن استفاده نکنید. بعد از یک هفته می توانید رژیم غذایی نرمال را از سر بگیرید. تا زمانی که ناحیه به خوبی توسط بافت گرانولاسیون پوشانده نشده، از خوردن پاپ کورن خودداری کنید. ناحیه در طی ترمیم ممکن است غیرعادی و با رنگ های متفاوت به نظر برسد. اگر دندان به خصوص از طریق جراحی همراه با برداشتن استخوان و برش بافت خارج شده باشد، با تورم و درد بیشتری همراه خواهد بود. درد شدیدی که بعد از ۵/۲ روز وخیم تر می شود و یا وجود مزه بد و ترشحات زردرنگ باید بلافاصله تحت درمان قرار گیرد. در این صورت یک حفره خشک یا عفونت می تواند در حال گسترش باشد. قطعات کوچک استخوان ممکن است از لثه بیرون بزنند، گاهی اوقات یک جراحی دوم جهت صاف کردن لبه های ناهموار و برداشتن قطعات بزرگتر ضرورت پیدا می کند. نخ بخیه ممکن است نیاز باشد که کشیده شود به خصوص اگر از مواد غیرقابل جذب استفاده شده باشد. بافت روی حفره طی یک تا دوهفته ترمیم خواهد شد. استخوان به زمان بیشتری جهت ترمیم نیاز دارد که فک را نسبت به شکستگی ها آسیب پذیر می کند. بی حسی ناشی از تزریق یا کشیدن دندان ممکن است چند روز تا چند ماه باقی بماند. بی حسی گاهی اوقات به صورت دائم باقی می ماند که نیازمند معاینه توسط جراح دهان می باشد. در صورت جدایی نسبی یا کامل عصب، ارجاع فوری به جراج اعصاب ضروری است.

دندان مصنوعی:

اکثر مردم می توانند به هر چیزی بعد از مدت زمانی استفاده کردن، عادت کنند. دندانهای مصنوعی بسیار نامانوس حس می شوند. آن ها همانند هر چیز مصنوعی دیگری در بدن، یک پروتز محسوب می شوند و جهت کسب مهارت در جویدن نیازمند تمرین می باشند. اوایل مایعات و مواد غذایی در دهان به صورت متفاوتی چشیده می شوند. صحبت کردن نیازمند انطباق است. عضلات نیاز دارند تا خود را تطبیق دهند برای این که بتوانند از طریق مکیدن و حفظ تعادل دندانهای مصنوعی را نگه دارند. در نقاط درد نیاز است که تطبیق حاصل شود. ری لاین ها ضروری هستند در صورتی که استخوان تحلیل رفته و لق شدن روی دهد. دندان های مصنوعی را در طول شب از دهان خارج کرده و مسواک زده و در یک ماده تمیز کننده، نه لیسترین غوطه ور کنید. این دندانها در صورت شکستن قابل ترمیم می باشند. در افرادی با تحلیل شدید استخوان و رفلکس گگ قوی، ایمپلنت ها می توانند کمک کننده باشند. نوک زبانی صحبت کردن، زخم هایی در کناره های دهان یا صدای تق تق معمولا نشان دهنده این است که دندان مصنوعی از فک فاصله دارد و یا این که خیلی کوچک است و نیاز به ترمیم دارد.

حساسیت به سرما- بسیار شایع

A)    التهاب پالپ دندان (Palpitis): درد تیز و عمیق بعد از نوشیدن مایعات بسیار سرد نشان دهنده التهاب برگشت پذیر پالپ است. با دندان خود همانند یک مچ پای در رفته رفتار کنید. آسپرین بخورید و از مصرف خوراکی های سرد پرهیز کنید. اگر دندان بعد از دو هفته سیر بهبود را در پیش نگرفت و یا وخیم تر شد، درد نسبت به سرما همچنان وجود داشته و یا حتی نسبت به مایعات هم دمای اتاق نیز درد احساس می شد، به دندانپزشک مراجعه کنید. در این صورت احتمال وجود یک شکستگی یا التهاب پالپ غیرقابل برگشت وجود دارد که دندان نمی تواند خود را ترمیم کرده و درمان ریشه مورد نیاز است.

B)    حساسیت عاجی: ریشه های بیرون زده در خطوط لثه یا بین دندان ها به دلایلی همچون دندان قروچه، با فشار مسواک زدن، مصرف تنباکو یا درمان های اخیر دندانپزشکی، می توانند نسبت به سرما یا نخ دندان کشیدن حساس باشند. سعی کنید تا موقعیت دندان را مشخص کنید که آیا درد ناشی از نواحی ریشه یا کل دندان است؟ آیا یک ناحیه یا حفره سیاه مشاهده می شود؟ اگر نه، و درد تنها نشات گرفته از ریشه است از یک ژل فلوراید موضعی خالص قوی از قبیل Gel Kam و خمیر دندان برای دندانهای حساس همراه با یک مسواک بین دندانی کوچک در طول ریشه و بین دندان ها استفاده کنید تا زمانی که حساسیت برطرف شود. Gel Kam بدون طعم و بوده و باید در دمای اتاق نگهداری شود.

C)    حساسیت به گرما: کمتر شایع و جدی تر

    -      التهاب پالپ برگشت پذیر: وقتی دندان در معرض گرما قرار می گیرد، یک درد تیز، کوتاه و غیر مداوم حس می شود. علت تحریک عصب می تواند یک حفره عمیق، شکستگی و درمان های اخیر دندان پزشکی یا تروما باشد.

    -      التهاب پالپ غیر قابل برگشت/ نکروز پالپ: درد تاخیری ناشی از گرما که طولانی بوده و برای بیشتر از یک دقیقه با زوق زوق همراه است و نشان دهنده مرگ بافت نرم و تشکیل آبسه می باشد. هر دو وضعیت جدی بوده و نیازمند به درمان های فوری می باشند. 

D)   حساسیت به شیرینی: یک حفره/ پوسیدگی وجود دارد. تا زمانی که بتوانید برای پر کردن دندان به یک دنداپزشک مراجعه کنید، از فلوراید موضعی قوی استفاده کنید.

E)    حسایت به دق: درد دندان زمانی که به دندان ضربه وارد می شود و یا نخ دندان با شدت کشیده می شود.

    -    درد خفیف که نشات گرفته از لیگامان پریودنتال (لیگامان ضریع دندانی) که ریشه را به استخوان متصل می کند، می باشد. دلایل معمول عبارتند از بر هم فشردن دندانها یا دندان قروچه، عفونت سینوس، اورتودنسی، تروما یا درمان های دندانپزشکی. این مشکل در طی زمان به راحتی برطرف می شود، به خصوص اگر در طی شب از یک محافظ موقت جهت کاهش استرس استفاده شود. همچنین آسپرین مصرف کنید. از جویدن آدامس خودداری کنید و از رژیم غذایی نرم استفاده کنید.

    -    درد شدید نسبت به ضربه همراه با سایر علائم می تواند نشانه وجود آبسه باشد. لذا به دندانپزشک مراجعه کنید. 

F)    حسایت نسبت به فشار/ گاز زدن: شایع است.

    -    درد گاز زدن در زمان پایین آوردن دندانها: دلایل معمول در مواردی که بیشتر از یک دندان درگیر است، عبارتند از دندان قروچه/ به هم فشردن دندانها، عفونت سینوس، اورتودنسی. زمانی که تنها یک دندان دارای حساسیت است، احتمال تروما یا شکستگی مطرح است. در برخی موارد که با درد شدیدتری همراه است، ممکن است آبسه وجود شته باشد. همچنین یک نقطه بلند بر روی پرشدگی دندان یا روکش می تواند این علائم را تقلید کند که می تواند به راحتی توسط دندانپزشک تنظیم و برطرف گردد. رشد بافت یا تومور می تواند دندان را به سمت بالا فشار دهد، در حالی که در آبسه دندان به طرفین بیرون می زند.

    -    درد گاز زدن بعد از بالا بردن دندانها: تقریبا همیشه یک شکستگی سبب می گردد که در زمان رها کردن دندانها بعد از گاز زدن نسبت به زمان فشردن دندانها بر روی شی خارجی، درد بیشتری احساس شود. جهت پیشگیری از جابجایی بیشتر شکستگی، یک روکش مورد نیاز است. به طور معمول در موارد شکستگی دندان تنها در زمان گاز زدن یا جویدن در یک زاویه مشخص آسیب خواهد دید.

G)   خونریزی/ خارش لثه

ژنژیویت (التهاب لثه) یا پریودنتیت به طور شایع توسط اسید مترشحه از جرم دندان ایجاد می شود. ممکن است با لق بودن دندان و چرک همراه باشد. لثه ها قرمز هستند. بوی بد دهان وجود دارد. سایر علل تورم لثه عبارتند از: شکستگی ها، اجسام خارجی از قبیل یک تکه تارتر یا غذا، مواد پرکننده دندان ناهموار. نخ دندان را گره بزنید. به محض این که زیر لثه قرار گرفت به آرامی به طرفین حرکت دهید. توصیه های پیشگیری ذکر شده در بالا را ملاحظه کنید و دندانها را به صورت حرفه ای بشویید. در موارد نادر استئونکروز یا وضعیت های پزشکی از قبیل دیابت، آنمی و کمبود ویتامین c ممکن است وجود داشته باشد.

H)   تورم لثه/ آبسه پریو- اندو

اگر مرتبط با لثه باشد، به احتمال زیاد به دلایلی همچون بیماری یا شکستگی استخوان از دست رفته و شیار عمیقی بین لثه و دندان (پاکت) ایجاد شده و باکتری در آن تجمع یافته است. طعم و بوی بد دهان ممکن است وجود داشته باشد. با پراکسید هیدروژن دهان را شستشو دهید. از خلال دندان و برس های بین دندانی (پروکسی براش) جهت تمیز کردن کامل آن استفاده کنید. جهت روت پلانینگ و شستشو با پریدکس (Peridex) به دندانپزشک مراجعه کنید. ممکن است نیاز باشد تا پریوستات (periostat) یا آنتی بیوتیک های موضعی مصرف کنید. همچنین ممکن است در صورت درگیری عصب یک روت کانال (درمان ریشه) مورد نیاز باشد. یک پریودنتیست، متخصص لثه، می تواند به حفظ دندان شما کمک کند. قبل از این که دندان خود را بکشید، حتما نظر نفر دوم را هم در نظر بگیرید. گاهی اوقات بافت لثه اطراف دندان عقل آسیب می بیند که این وضعیت را پریکورنیت می نامند. در این وضعیت مصرف آنتی بیوتیک ها، شستشوی دندانها به صورتی که در بالا به آن اشاره شد و تمیز کردن لثه می تواند کمک کننده باشد. کشیدن دندان عقل معمولا ضرورت می یابد. 

I)   حباب چرک بر روی بافت لثه 

نقطه ای به رنگ قرمز یا صورتی که محل تخلیه عفونت ناشی از آبسه دندان یا لثه می باشد. در این صورت روت کانال (درمان ریشه) ضرورت می یابد. بعد از درمان عفونت، این وضعیت نیز به تدریج برطرف می شود. ممکن است اسکار برجای بگذارد. عفونت بدون درمان، به طور کامل برطرف نمی شود. در اغلب موارد آبسه های دندانی، سینوس به دلیل دارا بودن غشای محافظ پوشاننده عفونی نخواهد شد. همچنین اگرچه باکتری می تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود، ولی چنین عفونتی مسری در نظر گرفته نمی شود. به عبارتی عفونت دندان یک شخص، دندان شخص دیگر را بدون سایر دلایل عفونی نخواهد کرد. از تخلیه سر حباب چرک با استفاده از سوزن خودداری کنید زیرا سبب انتقال عفونت به فضاهای عمیق تر صورت می گردد. آنتی بیوتیک مصرف کنید.

J)     درد یا فشار فک فوقانی 

به طور معمول از یک عفونت سینوس یا آبسه دندانی نشات می گیرد. گاهی اوقات به دلیل انسداد یک مجرا یا التهاب غده پاروتید می باشد که در اینصورت مزه شیرین یا تلخ سبب ایجاد یک درد سوزشی می گردد. 

    -    مشکلات سینوس: در صورت احساس درد و خارش طولانی مدت در لثه ها، احساس ارتعاش در زمان راه رفتن، بدتر شدن در وضعیت وارونه و نیز فشار دادن صورت نزدیک بینی به احتمال زیاد عفونت سینوس مطرح می باشد. احساس فشار وجود دارد ولی تورم مشاهده نمی شود. در برخی موارد به دلیل افزایش دندان قروچه به عنوان یک مکانیسم بدن جهت تسکین فشار سینوس، دندان می تواند نسبت به سرما حساس شود. بخور گرفتن، مصرف ضد احتقان ها و اسپری بینی جهت باز کردن مسیر سینوس و تخلیه ترشحات، مصرف Airborne جهت تقویت سیستم ایمنی می تواند کمک کننده باشد. در صورت طولانی شدن مشکل به خصوص اگر درد پس از جراحی های اخیر افزایش یافته است، جهت معالجه و آنتی بیوتیک درمانی به دندانپزشک مراجعه کنید. 

    -    آبسه دندان: درد مداومی که از درد ناشی از عفونت سینوسی متفاوت است و برخلاف عفونت سینوس که تعدادی از دندانها درگیر می باشند، در این نوع درد یک دندان درگیر بوده و شما را در طول شب بیدار نگه می دارد. دندان خود را از لحاظ وجود حفره بزرگ، لق بودن یا حساسیت به گرما بررسی کنید. شما ممکن است به یک روت کانال تراپی (درمان ریشه) نیاز داشته باشید. 

    -    زونا، اوریون و اختلالات درد عصب: توصیه های پزشکی در این موارد را پیگیری کنید. 

K)   درد فک تحتانی: از عضلات یا دندان نشات می گیرد.

    -    دندان قروچه: یا درمان های دندانپزشکی می توانند سبب درد میوفاشیال یا درد گونه گردند که می تواند به صورت یک گره بزرگ در زمان اسپاسم های عضلانی در گونه احساس شود. این وضعیت جویدن را با مشکل مواجه می کند ولی گرما سبب بهتر شدن آن می شود. اگر هیچ یک از دندان ها صدمه شدید ندیده باشند، آسپرین مصرف کنید. از محافظ شب موقت استفاده کنید. کمپرس گرم و مرطوب بر روی صورت قرار دهید. در صورت نیاز می توانید از مراقبت کننده سلامت خود یک شل کننده عضلانی ملایم مثل والیوم دریافت کنید. ماساژ و حرکات کششی در ناحیه می تواند مفید باشد. از رژیم غذایی نرم استفاده کنید. آدامس نجوید. از فشار دادن دندان ها بر روی هم خودداری کنید. در صورت عود علائم جهت محافظ اکلوزال دائمی و ملاحظات توانبخشی یا درمان اورتودنسی به دندانپزشک مراجعه کنید. 

    -    آبسه ها: در صورت درد شدید دندان، حساسیت به لمس یا تورم در لثه تحتانی، تغییر رنگ یا لق شدن خفیف دندان احتمال وجود یک آبسه مطرح است. تورم با استعمال گرما افزایش خواهد یافت. در صورتی که سرما سبب تسکین درد می گردد از یخ استفاده کنید. به دندانپزشک مراجعه کنید. 

    -    پریکورنیت: التهاب لثه که از رویش دندان عقل تحتانی نشات می گیرد. شما ممکن است برای تسکین فوری درد، تصمیم گرفته باشید تا دندان عقل فوقانی را به علت وارد کردن فشار به بافت لثه تحتانی بکشید. دندان عقل تحتانی را جرم گیری و با پراکسید هیدروژن شستشو دهید.

در صورت بالا بودن شدت عفونت، آنتی بیوتیک هایی از قبیل پنی سیلین وی پتاسیم ۵۰۰ میلی گرم یا کلیندامایسین ۳۰۰ میلی گرم ۴ بار در روز مصرف کنید. بعد از برطرف شدن علائم دندان عقل تحتانی لازم است که کشیده شود. 

    -    زونا، تومورها یا اختلالات درد عصب: به یک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.

L)    لق شدن دندان: 

    -    تحلیل استخوان: به یک دندانپزشک جهت روت پلانینگ، جراحی جایگزین استخوان و احتمالا یک روت کانال(درمان ریشه) مراجعه کنید.

    -    ترومای اخیر: به دنبال یک صدمه دندان می تواند خود را ترمیم کند. اگر جابجایی خفیفی وجود داشته باشد، شما می توانید به آرامی دندان را جابجا نموده ودر وضعیت قبلی خود قرار دهید. در جابجایی های بزرگتر به دندانپزشک مراجعه کنید. در صورت خروج دندان، آن را در حفره در جای خود قرار دهید. اگر دندان کثیف شده باشد، با سرم یا شیر آن را شستشو و سپس در حفره قرار دهید و ترجیحا طی یک تا دو ساعت به دندانپزشک مراجعه کنید.در صورت شکسته شدن دندان، بدون سوراخ کردن یا ترومای اضافی یک پرکننده موقت در محل قرار دهید. در تمامی موارد به استثنای زمان هایی شکستگی کامل وجود دارد، روت کانال تراپی (درمان ریشه) با احتمال زیاد مورد نیاز است. 

    -    آبسه ها: درمان ریشه یا معالجه لثه با آنتی بیوتیک ها در زمانی که عفونت وجود دارد، دندان را محکم خواهد کرد. 

M)  مشکلات زبان: 

    -    درد: می تواند ناشی از عفونت، تروما یا سایر وضعیت های پزشکی باشید. در صورتی که طی چند روز برطرف نشد به پزشک مراجعه کنید. 

    -    بار بستن (جرم) یا تغییر رنگ (سفید یا سیاه) زبان: می تواند ناشی از پلاک، مخمر یا رشد بیش از حد فیبرهای زبان باشد که در این صورت در طی زمان و یا به دلیل استفاده از محلولهای شستشوی دهان از قبیل peridex به طور موقت رنگی می گردد. زبان را با ترکیبی از پراکسید هیدروژن و جوش شیرین مسواک کنید و با استفاده از یک وسیله بهداشتی پلاک روی زبان را برداشته و آن را تمیز کنید. در صورت عفونت مخمر ضد قارچ موضعی مصرف کنید و به دندانپزشک مراجعه کنید. خطوط سفید روی زبان به طور معمول ناشی از یک اختلال غیرپاتولوژیک تحت عنوان “زبان جغرافیایی” می باشند. 

    -    زخم ها: برخی زخم ها آفت دهان می باشند که می توانند مجدد عود کنند ولی مسری نیستند. به احتمال زیاد ناشی از حساسیت، ریفلاکس اسید معده یا کمبودهای ویتامینی می باشند. ترومای ناشی از صدمه یا مالیدن زبان بر روی یک دندان ناهموار نیز می تواند سبب زخم گردد. دهان را با اب نمک شستشو دهید. با استفاده از سوهان ناخن لبه تیز دندان شکسته را بتراشید و اگر قادر به انجام این کار نمی باشید به یک دندانپزشک مراجعه کنید. قرار دادن یک تکه موم یا آدامس در سطح درونی دندان جهت ممانعت از برخورد زبان با لبه تیز آن برای یک یا دو روز می تواند کمک کننده باشد. جهت تغییر یا تنظیم دندان ممکن است نیازمند ارتودنسی جهت درست کردن بایت دندانها باشید.

    -    سرطان: به طور معمول بدون درد است. به صورت یک زخم یکطرفه یا لکه ضخیمی در پوست است که برطرف نمی شود. کارسینوژن زبان به طور معمول در یکطرف یا زیر زبان روی می دهد. ممکن است قرمز، سفید یا ترکیبی از این دو باشد. افراد پرخطر عبارتند از افراد بالای ۴۰ سال، سیگاری ها، مصرف کنندگان الکل و مواد، بهداشت دهانی ضعیف، تغذیه و بهداشت ضعیف و تاریخچه خانوادگی مثبت در برخی موارد. برای افرادی که در این گروه ها قرار نمی گیرند، ابتدا باید سایر عوامل از قبیل دندان یا پرکننده تیز و ناهموار، سوختگی با مایعات و مواد غذایی و اختلالات خوش خیم از قبیل زبان جغرافیایی یا لیکن پلان مورد ارزیابی قرار گیرند. بسیاری از دندانپزشکان می توانند سرطان را غربالگری کنند. همچنین جهت دریافت توجهات درمانی می توانید به یک جراح دهان یا متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.

معالجات دندانپزشکی به طور اجتناب ناپذیری سبب التهاب خفیف می گردند، اگر به لحاظ سلامت مشکلی وجود نداشته باشد، مصرف آسپرین قبل و بعد از درمان ترمیمی برای حداقل دو هفته می تواند التهاب و احتمال نیاز به روت کانال تراپی را کاهش دهد. درد خفیف ناشی از درمان طبیعی است. درد باید به صورت روزانه کاهش یابد و اغلب در ۶-۳ هفته احساس نشود. در صورت وخیم شدن درد تا سه روز بعد از درمان و احساس زق زق در دندان به طور مداوم بعد از سه روز و عدم پاسخ به آسپرین به دندانپزشک مراجعه کنید زیرا دندان شما ممکن است به اندازه کافی سالم نباشد تا خود را ترمیم کند. هرگز قبل از یک مهمانی یا هر رویداد مهم دیگر تحت یک درمان انتخابی دندانپزشکی قرار نگیرید. انجام یک معاینه خوب و کامل از قبل می تواند از مشکلات بعدی پیشگیری کند. هرگز برای انجام درمانهای غیرقابل برگشت از قبیل روت کانال تراپی یا کشیدن دندان بدون این که مشکل به طور کامل تشخیص داده شده باشد، عجله نکنید.